در فاصله چند روز، یکی از پرسشهای اصلی صنعت هوش مصنوعی تغییر کرد. تا همین اواخر، رقابت شرکتهای AI بیشتر بر سر این بود که چه کسی مدل قدرتمندتر، سریعتر و توانمندتری میسازد؛ اما از ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، بخشی از مدیران همین شرکتها درباره سؤال دیگری صحبت کردند: آیا این رقابت بیش از حد سریع شده است؟
ماجرا از اینجا آغاز شد که داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، در ۱۲ سپتامبر از شرکتهای سازنده مدلهای پیشرفته خواست سرعت افزایش قابلیتهای AI را کاهش دهند و زمان بیشتری برای ارزیابی و ایمنی ایجاد کنند. سم آلتمن از OpenAI، ایلان ماسک از xAI و دمیس هسابیس از Google DeepMind نیز از بخشهایی از این رویکرد حمایت کردند. چند روز بعد، جنسن هوانگ از Nvidia و مارک زاکربرگ از Meta با ایده هماهنگی شرکتها برای کاهش سرعت همراه نشدند. سپس دولت آمریکا، اروپا، چین و حتی یک پرونده ضدانحصاری وارد این بحث شدند.
نقطه شروع؛ یک درخواست غیرمعمول از مدیرعامل Anthropic
۱۲ سپتامبر، داریو آمودی در یادداشتی با عنوان «We Must Pace the Frontier» از شرکتهای سازنده مدلهای پیشرفته خواست سرعت توسعه قابلیتهای AI را تعدیل کنند.
آمودی از توقف توسعه هوش مصنوعی سخن نگفت. پیشنهاد او ایجاد زمان بیشتری برای ارزیابی مدلها، توسعه سازوکارهای ایمنی و ایجاد امکان واکنش به ریسکهایی بود که ممکن است همزمان با افزایش توانایی مدلها ظاهر شوند. یکی از پیشنهادهای اصلی او استفاده از ارزیابان مستقل بود؛ افرادی که بتوانند با دسترسی نزدیک به سیستمهای AI، عملکرد و سازوکارهای ایمنی آنها را بررسی کنند.
آمودی همچنین پیشنهاد کرد شرکتهای پیشرو درباره استانداردهای ایمنی با یکدیگر همکاری کنند و برای ایجاد سازوکارهای بینالمللی در این زمینه تلاش شود. Anthropic نیز اعلام کرد که اجرای بخش مربوط به ارزیابان مستقل را بهصورت یکجانبه دنبال خواهد کرد.
چند رقیب، یک هشدار مشترک
سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، و ایلان ماسک از جمله مدیرانی بودند که به پیشنهاد آمودی واکنش مثبت نشان دادند. دمیس هسابیس، رئیس Google DeepMind، نیز با این رویکرد همراه شد.
این همصدایی به دلیل جایگاه این افراد در رقابت صنعت AI مورد توجه قرار گرفت. شرکتهایی که معمولاً برای جذب سرمایه، مشتری، استعداد و سهم بازار با یکدیگر رقابت میکنند، در این مقطع درباره ضرورت افزایش سطح ایمنی و نظارت بر مدلهای پیشرفته به نقاط مشترکی رسیدند.
اما این همگرایی به معنای توافق بر سر همه چیز نبود. پرسش اصلی خیلی زود از آیا AI باید ایمن باشد؟ به «سرعت توسعه را چه کسی و با چه سازوکاری تعیین میکند؟» تغییر کرد.
از «کندتر حرکت کردن» تا «ادامه رقابت»
۱۵ سپتامبر، آمودی دوباره بر ضرورت ایجاد زمان بیشتر برای ایمنی تأکید کرد. اما همزمان جنسن هوانگ، مدیرعامل Nvidia با ایده کاهش سرعت توسعه همراه نشد و بر ادامه پیشرفت AI تأکید کرد.
مارک زاکربرگ نیز با هماهنگی میان شرکتها برای تعیین یک سرعت مشترک موافق نبود و بر مسئولیت مستقل هر شرکت تأکید کرد. در عین حال، استفاده از ارزیابان مستقل همچنان یکی از نقاط اشتراک میان برخی از مواضع مختلف صنعت باقی ماند.
بنابراین اختلاف اصلی بهتدریج روشنتر شد، مسئله لزوماً ایمنی یا توسعه نبود؛ بلکه اختلاف بر سر سرعت توسعه، نحوه نظارت و میزان هماهنگی شرکتهای رقیب بود.
وقتی سیاست وارد رقابت AI شد
بحث خیلی زود از شرکتهای فناوری فراتر رفت.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، با درخواست برای کاهش سرعت توسعه AI همراه نشد و بر حفظ برتری آمریکا در رقابت جهانی هوش مصنوعی تأکید کرد. Washington Post گزارش داد که ترامپ صراحتاً با ایده توافق شرکتهای آمریکایی برای کاهش سرعت توسعه مخالفت کرده و رقابت با چین را یکی از دلایل این موضع دانسته است.
در همین روزها، بحث ایجاد سازوکارهای جدید برای ایمنی AI نیز مطرح شد اما اختلاف میان رویکرد دولت آمریکا و برخی مدیران بزرگ فناوری نشان داد که حتی در داخل آمریکا نیز درباره نحوه مواجهه با سرعت توسعه AI اتفاق نظر وجود ندارد.
در ۱۹ سپتامبر، ترامپ از ایجاد یک «AI Force» و انتصاب یک مسئول ویژه برای هوش مصنوعی خبر داد، اقدامی که نشان میدهد بحث از سطح اظهارنظر درباره سرعت توسعه به سمت ایجاد سازوکارهای رسمیتر برای نظارت بر این فناوری نیز حرکت کرده است.
اروپا یک مسئله متفاوت را وسط گذاشت
اروپا خیلی زود نشان داد که این بحث را فقط از زاویه ایمنی نمیبیند.
شرکتهای اروپایی که در توسعه مدلهای مرزی فاصله زیادی با بزرگترین شرکتهای آمریکایی دارند، نسبت به پیشنهاد کاهش سرعت توسعه با احتیاط بیشتری برخورد کردند. Reuters در ۱۸ سپتامبر گزارش داد شرکتهایی از جمله Mistral و برخی مقامها و فعالان اروپایی نگراناند که چنین پیشنهادهایی در عمل به تثبیت موقعیت شرکتهای آمریکایی در بازار AI منجر شود.
برای اروپا، مسئله یک لایه دیگر هم داشت: رقابت صنعتی.
اروپا هنوز تعداد محدودی شرکت فعال در توسعه مدلهای مرزی دارد و در بسیاری از موارد به فناوری شرکتهای آمریکایی وابسته است. از این منظر، هر توافقی میان شرکتهای پیشرو برای کاهش سرعت توسعه میتواند از زاویهای متفاوت دیده شود؛ نه فقط بهعنوان اقدامی برای افزایش ایمنی، بلکه بهعنوان موضوعی مرتبط با جایگاه رقابتی شرکتها و کشورها.
در عین حال، مخالفت با کاهش سرعت به معنای مخالفت با همه سازوکارهای ایمنی نبود. Mistral نیز از ایده استفاده از ارزیابان مستقل حمایت کرده است.
در نتیجه، یک سؤال تازه وارد بحث شد: اگر سرعت توسعه AI کاهش پیدا کند، این کاهش سرعت برای همه بازیگران یکسان خواهد بود؟
چین؛ جایی که بحث سرعت، ژئوپلیتیک میشود
با ورود چین، بحث ابعاد دیگری پیدا کرد.
پکن نسبت به درخواستهای مطرحشده از سوی مدیران آمریکایی برای کاهش سرعت توسعه AI واکنش مثبتی نشان نداده است. The Guardian در ۲۰ سپتامبر گزارش داد چین این درخواستها را در چارچوب رقابت فناوری با آمریکا میبیند و در عین حال مسیر توسعه و استفاده از هوش مصنوعی را ادامه میدهد.
در عین حال، چین نیز درباره ریسکهای AI مواضع ایمنی و نظارتی خود را دارد و در حال توسعه چارچوبهای حکمرانی برای موضوعاتی مانند امنیت سایبری، مدلهای خودبهبوددهنده و استفاده از AI است. بنابراین اختلاف میان آمریکا و چین صرفاً بر سر «ایمنی» نیست؛ درباره سرعت توسعه، شیوه حکمرانی و رابطه میان ایمنی و رقابت فناوری نیز اختلاف وجود دارد.
از سوی دیگر، The Guardian در گزارشی در ۱۹ سپتامبر به این موضوع پرداخت که بحث ایمنی AI در آمریکا چگونه با نگرانی درباره جلو افتادن چین در رقابت فناوری گره خورده است؛ مسئلهای که عملاً مرز میان «ایمنی» و «رقابت ژئوپلیتیک» را باریکتر کرده است.
یک تناقض مهم: مسابقه همچنان ادامه دارد
در همان روزهایی که بحث کاهش سرعت AI بالا گرفته بود، رقابت میان شرکتها متوقف نشد.
گزارشهای منتشرشده درباره برنامه Anthropic برای عرضه مدل جدید، در کنار موضع آمودی درباره ضرورت کاهش سرعت توسعه، یکی از تناقضهای قابل توجه این دوره را نشان میدهد: شرکتهایی که درباره ریسک سرعت توسعه هشدار میدهند، همزمان در بازاری فعالیت میکنند که در آن رقبا با سرعت بالا در حال توسعه و عرضه نسلهای بعدی مدلها هستند.
این دو اتفاق لزوماً یکدیگر را نقض نمیکنند. یک شرکت میتواند همزمان خواهان سازوکارهای ایمنی بیشتر باشد و به توسعه محصول نیز ادامه دهد. اما کنار هم قرار گرفتن این دو خبر، یک واقعیت مهم صنعت AI را آشکار میکند: هیچ شرکت بزرگی در خلأ رقابتی فعالیت نمیکند.
اگر یک شرکت سرعت خود را کاهش دهد و رقبایش این کار را نکنند، مسئله فقط زمان عرضه یک مدل نیست؛ سهم بازار، سرمایهگذاری، جذب استعداد و موقعیت شرکت در رقابت AI نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
و حالا پای ضدانحصار هم وسط آمده است
۱۹ سپتامبر، ماجرا وارد مرحلهای متفاوت شد.
یک شکایت در دادگاه فدرال کالیفرنیای شمالی، Anthropic، OpenAI، SpaceXAI و Google را متهم کرد که برای کاهش سرعت توسعه AI با یکدیگر توافق کردهاند و این هماهنگی میتواند قوانین ضدانحصار را نقض کند. Associated Press گزارش داده که این پرونده، توافق ادعایی شرکتها را در واکنش به پیشنهاد آمودی هدف قرار داده است
این موضوع فعلاً یک ادعا در قالب یک شکایت قضایی است و نه حکم دادگاه یا اثبات تخلف شرکتها.
اما اهمیت آن در این است که یک پرسش حقوقی تازه ایجاد میکند: اگر همکاری میان شرکتهای رقیب با هدف افزایش ایمنی انجام شود، مرز میان همکاری مشروع و محدود کردن رقابت کجاست؟
جالب اینکه خود آمودی در پیشنهاد اولیهاش خواستار نوعی معافیت محدود ضدانحصاری برای همکاری شرکتهای AI در زمینه ایمنی شده بود؛ پیشنهادی که نشان میدهد مسئله حقوق رقابت از همان ابتدا بخشی از بحث بوده است.
ده روزی که آغازگر مباحث جدیدی در حوزه AI را شد
آنچه در این بازه کوتاه اتفاق افتاد، یک تصمیم واحد برای «توقف» یا «ادامه» توسعه هوش مصنوعی نبود.
داریو آمودی خواهان کاهش سرعت و ایجاد زمان بیشتر برای ایمنی شد. آلتمن، ماسک و هسابیس از بخشهایی از این رویکرد حمایت کردند. هوانگ و زاکربرگ با هماهنگی شرکتها برای تعیین یک سرعت مشترک همراه نشدند. دولت آمریکا بر حفظ شتاب رقابت فناوری تأکید کرد. اروپا مسئله رقابت صنعتی را وارد بحث کرد و چین نیز از زاویه رقابت فناوری و حکمرانی AI به این موضوع واکنش نشان داد.
همزمان، یک شکایت ضدانحصاری نیز مطرح شد و فشار رقابتی برای توسعه نسلهای بعدی مدلها همچنان ادامه پیدا کرد. در نتیجه، پرسشی که با یک یادداشت درباره «سرعت» آغاز شد، به پرسش بزرگتری رسید:
اگر قرار باشد سرعت توسعه هوش مصنوعی تغییر کند، چه کسی باید این سرعت را تعیین کند؛ شرکتها، دولتها، نهادهای مستقل یا ترکیبی از آنها؟
فعلاً پاسخ واحدی برای این سؤال وجود ندارد. اما در فاصله چند روز، یک اتفاق مهم در صنعت AI رخ داده است: سازندگان اصلی این فناوری دیگر فقط درباره اینکه هوش مصنوعی چه کاری میتواند انجام دهد صحبت نمیکنند؛ آنها حالا درباره اینکه با چه سرعتی باید به سمت قابلیت بعدی حرکت کنند نیز با یکدیگر اختلاف نظر دارند.
