هیئت وزیران با اصلاح دستورالعمل اجرایی خرید و فروش برخط طلا و نقره، نقش بانک مرکزی در فرایند صدور مجوز پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا و تعیین ساعت فعالیت آن‌ها را تغییر داده است. بر اساس اصلاحیه ابلاغ‌شده در ۲۶ مهر ۱۴۰۵، دریافت تأییدیه بانک مرکزی دیگر شرط صدور، تمدید و ابطال مجوز این سکوها نیست و ماده مربوط به تعیین ساعت فعالیت آن‌ها از طریق ضوابط این بانک نیز حذف شده است. با این حال، مسئولیت طراحی و ایجاد سامانه ناظر همچنان بر عهده بانک مرکزی باقی مانده و بخشی از اختیارات نظارتی به کارگروه هماهنگی و نظارت بر اجرای دستورالعمل منتقل شده است.
تغییر در نظارت بر پلتفرم‌های طلای آنلاین از کجا آغاز شد؟
بازار خرید و فروش آنلاین طلا در ایران طی سال‌های اخیر با مسئله تعیین چارچوب فعالیت، نحوه صدور مجوز و اطمینان از پشتوانه فیزیکی طلای فروخته شده در پلتفرم‌ها روبرو بوده است. دستورالعمل اجرایی خریدو فروش برخط طلا و نقره که در سال ۱۴۰۴ به تصویب هیئت وزیران رسید، تلاش داشت بخشی از این مسائل را از طریق تعیین مسئولیت نهادهای مختلف و ایجاد سازوکار نظارتی نسبتا مشخص سر‌و‌سامان دهد.
در چارچوب اولیه، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی مرجع صدور، تمدید و ابطال مجوز فعالیت سکوها بود ولی این فرایند به دریافت تأییدیه بانک مرکزی نیز وابسته شده بود. همچنین تعیین ساعت فعالیت پلتفرم‌ها در ضوابط تعیین شده بانک مرکزی پیش‌بینی شده بود.
این ساختار در اجرا با چالش هایی روبرو شد. برای مثال، معاون مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار وزارت اقتصاد در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که بیش از ۲۰۰ درخواست مجوز به‌دلیل اعلام نشدن شرایط و ضوابط تأییدیه بانک مرکزی بلاتکلیف مانده‌اند. این اظهارات نشان می‌داد که نقش بانک مرکزی در فرایند مجوزدهی، علاوه بر جنبه نظارتی، بر ورود کسب‌وکارهای جدید به بازار نیز اثر گذاشته است.
حالا کدام اختیارات بانک مرکزی حذف شده‌اند؟
بر اساس اصلاحیه جدید، مهم‌ترین تغییر این حوزه، حذف شرط دریافت تأییدیه بانک مرکزی از فرایند صدور، تمدید و ابطال مجوز پلتفرم های فروش آنلاین طلا و نقره مربوط است. اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی همچنان مرجع صدور مجوز باقی مانده و این فرایند باید مطابق ضوابط مصوب هیئت مقررات‌زدایی و پس از انجام استعلام‌های لازم دنبال شود.
تغییر دوم به ساعت فعالیت پلتفرم‌ها مربوط است. در دستورالعمل های قبلی، تعیین ساعت کار این پلتفرم ها در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی پیش‌بینی شده بود اما ماده مربوط به این موضوع نیز در اصلاحیه حذف شده است.
البته حذف این ماده را هم نباید معادل تصویب فعالیت شبانه‌روزی پلتفرم‌ها دانست. اصلاحیه قانون، مرجع جایگزینی را برای تعیین ساعت فعالیت معرفی نمی‌کند و صرفاً اختیار پیش‌بینی‌شده برای بانک مرکزی را از متن دستورالعمل ملغی می کند.
آیا بانک مرکزی از نظارت بر طلای آنلاین خارج شده است؟
تفسیر برخی از رسانه ها درباره «خروج بانک مرکزی از نظارت» تصویر کاملی از تغییرات جدید ارائه نمی‌دهد. طبق گزارش تفصیلی منتشرشده از این اصلاحیه، مسئولیت طراحی و ایجاد سامانه ناظر همچنان بر عهده بانک مرکزی است، سامانه‌ای که هدف آن تطبیق تعهدات پلتفرم‌ها به مشتریان با موجودی طلای تحویلی به خزانه‌هاست.
آنچه تغییر کرده، بخشی از سازوکار اجرایی و تنظیم ضوابط نظارتی این سامانه است. ابلاغ ضوابط و نحوه بهره‌برداری از سامانه ناظر به کارگروه هماهنگی و نظارت بر اجرای دستورالعمل سپرده شده است. این کارگروه با حضور نمایندگان چند دستگاه اجرایی فعالیت می‌کند و اصلاحیه، نقش آن را در ساماندهی و تنظیم‌گری معاملات نیز به وضوح پررنگ‌تر کرده است.
در بخش دیگری از اصلاحیه، امکان تأیید خزانه‌های نگهداری طلا و نقره از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز پیش‌بینی شده است و این در حالی است که در چارچوب قبلی، تأیید بانک مرکزی برای خزانه‌ها مورد نیاز بود.
بنابراین، تغییر اخیر بیش از آنکه به معنای حذف کامل نظارت بانک مرکزی باشد، به بازتوزیع اختیارات میان بانک مرکزی، کارگروه هماهنگی و نظارت و دیگر نهادهای مرتبط مربوط است.
در نهایت تغییر نهاد ناظر چه اثری بر بازار طلای آنلاین خواهد داشت؟
حذف تأییدیه بانک مرکزی از فرایند مجوز دهی می‌تواند یک مانع اداری-اجرایی برای کسب‌وکارهای متقاضی فعالیت در این بازار را کاهش دهد، علی الخصوص در شرایطی که پیش تر، اعلام‌نشدن ضوابط تأییدیه به بلاتکلیفی تعداد قابل توجهی از درخواست‌ها منجر شده بود.
با این حال، کاهش مراحل مجوز دهی به تنهایی درباره کیفیت نظارت یا میزان امنیت معاملات اطلاعاتی نمی‌دهد. برای ارزیابی اثر این تغییر باید مشخص شود که فرایند صدور مجوز در عمل با چه سرعتی پیش می‌رود، مسئولیت نهایی رسیدگی به تخلفات چگونه توزیع شده و سامانه ناظر چه زمانی و با چه سطحی از دسترسی و شفافیت عملیاتی خواهد شد.
برای مشتریان نیز پرسش اصلی این است که چگونه می‌توانند از تناسب طلای خریداری‌شده با موجودی واقعی خزانه‌ها اطمینان پیدا کنند. اگر سامانه ناظر قرار است نقش محوری در کنترل تعهدات پلتفرم‌ها داشته باشد، کیفیت داده‌های ورودی، نحوه تطبیق موجودی و تعهدات و مسئولیت پاسخ‌گویی در صورت بروز مغایرت اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت.تجربه پیش آمده برای کاربران درباره پلتفرم میلی، به خوبی اهمیت این موضوع را برجسته می کند.
اما در بازاری که اعتماد مشتری به پشتوانه فیزیکی دارایی و امکان تحویل (بدون قید و شرط های نامعقول) آن وابسته است، تغییر در ساختار مجوزدهی زمانی می‌تواند به ساماندهی موثرتر بازار منتهی شود که مسئولیت‌ها، سازوکارهای کنترل و مسیر پاسخ‌گویی نیز به همان اندازه شفاف باشند.
تحریریه مارکتینگ نیوز
