
گزارش پنجم مدیران عامل ایلیا از تغییر جهتگیری کسبوکارها در پی تحولات سال ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ جایی که فشار بر نقدینگی، تأمین و فروش، حفظ تداوم فعالیت را به اولویت اصلی بخش بزرگی از مدیران تبدیل کرده است.
جنگ، ناآرامیهای سیاسی، بیثباتی اقتصادی و اختلال در زیرساختها، سال ۱۴۰۴ را به دوره ای دشوار برای فعالیت بنگاه های اقتصادی در ایران تبدیل کرد. پیامد این شرایط را میتوان در تغییر اولویت های مدیران عامل، افت عملکرد مالی شرکتها و افزایش نگرانی نسبت به آینده کسبوکار ها مشاهده کرد. پنجمین گزارش مدیران عامل شرکت ایلیا با عنوان «مشعلداری در تندباد» تصویری از ابعاد این فشارها ارائه میدهد.
۶۹ درصد مدیران عامل وضعیت سازمان خود را بحرانی توصیف کردهاند و ۵۱ درصد کل پاسخدهندگان، حفظ بقا و تداوم حداقلی فعالیتها را در اولویت قرار دادهاند.
این گزارش که بر پایه پاسخ های ۳۲۴۱ مدیرعامل تهیه شده، حاصل پرسشنامهای است که فرایند انتشار و جمعآوری آن در خرداد و تیر ۱۴۰۵ انجام شده است. یافتههای گزارش نشان میدهد آثار تحولات سال ۱۴۰۴ تنها به افت عملکرد مالی محدود نمانده و بخشهای مختلف فعالیت بنگاهها، از جریان نقدینگی و تأمین مواد اولیه تا فروش و تقاضا، را تحت تأثیر قرار داده است.
تغییر اولویت شرکت های ایرانی از توسعه به حفظ بقا
یکی از مهمترین اینسایت های گزارش ایلیا، تغییر جهتگیری راهبردی شرکتها در مواجهه با شرایط سال ۱۴۰۴ است. بر اساس نتایج این پیمایش، ۶۹ درصد پاسخدهندگان وضعیت سازمان خود را بحرانی ارزیابی کردهاند. در همین چارچوب، ۵۱ درصد کل مدیران عامل اعلام کردهاند که تمرکز اصلی سازمانشان بر حفظ بقا و تداوم حداقلی فعالیتها قرار گرفته است.
در سوی دیگر، ۲۷ درصد مدیران عامل همچنان رویکردهای توسعهمحور، اعم از محتاطانه یا فعالانه، را دنبال میکنند و ۴ درصد نیز گفتهاند جهتگیری کلان سازمانشان تغییری نکرده است.
این ارقام از تغییری مهم در اولویتهای مدیریتی حکایت دارند. در شرایطی که بخش بزرگی از شرکتها با بی ثباتی محیطی و محدودیتهای عملیاتی مواجهاند، حفظ ظرفیت فعالیت و عبور از وضعیت بحرانی جای بخشی از برنامههای توسعه ای را گرفته است. به این ترتیب، مسئله اصلی برای بسیاری از مدیران دیگر صرفاً رشد کسبوکار نیست بلکه حفظ امکان ادامه فعالیت در شرایطی است که متغیرهای بیرونی، پیشبینیپذیری و برنامهریزی را دشوار کردهاند.
گزارش ایلیا همچنین میان گردش مالی شرکتها و نوع واکنش راهبردی آنها به تحولات سال ۱۴۰۴ ارتباط معناداری نشان میدهد. بر اساس یافتههای این بخش، کسبوکارهای کوچکتر بیشتر به سمت رویکردهای تدافعی، از جمله توقف فعالیت یا حفظ حداقلی بقا، حرکت کردهاند و این در حالی است که با افزایش مقیاس درآمدی بنگاه، احتمال اتخاذ رویکردهای توسعهمحور بیشتر شده است.
این تفاوت نشان میدهد توان ادامه مسیر توسعه در شرایط بحران، میان بنگاهها یکسان نیست و مقیاس اقتصادی شرکتها میتواند در نوع واکنش آنها به شوکهای محیطی نقش داشته باشد.
افت عملکرد مالی سازمان؛ چشمانداز دشوارتر برای سال ۱۴۰۵
تغییر جهتگیری مدیران با ارزیابی آنها از عملکرد مالی سازمانها نیز همخوانی دارد. مطابق گزارش ایلیا، ۶۰ درصد مدیران عامل عملکرد مالی سازمان خود در سال ۱۴۰۴ را کاهشی ارزیابی کردهاند، سهمی که نسبت به سال قبل ۷ واحد درصد افزایش یافته است. در مقابل، حدود یکسوم پاسخ دهندگان از رشد عملکرد مالی خبر دادهاند و سهم مدیرانی که تغییری در عملکرد سازمان خود تجربه نکردهاند، حدود ۱۱ درصد بوده است.
نگاه مدیران به سال ۱۴۰۵ نیز همچنان با بدبینی قابل توجهی همراه است. نیمی از پاسخ دهندگان انتظار دارند عملکرد مالی سازمانشان در این سال کاهش پیدا کند. این سهم در مقایسه با سال گذشته افزایش یافته و نشان میدهد نگرانی نسبت به تداوم فشارهای اقتصادی، به پیشبینی مدیران از آینده نزدیک کسبوکارها نیز راه پیدا کرده است.
با این حال، مقایسه ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ با پیشبینی سال ۱۴۰۵، از تعدیل نسبی بدبینی در بخشی از پاسخها حکایت دارد. بر اساس تحلیل گزارش، سهم پاسخهای رشد از ۲۶ درصد در ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ به ۳۲ درصد در پیشبینی سال ۱۴۰۵ افزایش یافته و سهم پاسخ های افت از ۵۱ درصد به ۴۵ درصد کاهش پیدا کرده است. با وجود این جابجایی، کفه پیشبینی افت همچنان سنگینتر از رشد است.
در سطح اقتصاد کلان، تصویر بدبینانه تر است. ۷۸ درصد مدیران عامل نسبت به رونق وضعیت اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۵ خوشبین نیستند و تنها ۱۷ درصد انتظار بهبود شرایط اقتصادی را دارند. کنار هم قرار گرفتن این ارزیابی با پیشبینی عملکرد مالی شرکتها نشان میدهد بخش بزرگی از مدیران، هم نسبت به محیط اقتصادی کشور و هم نسبت به چشمانداز فعالیت سازمان خود نگرانی دارند.
نقدینگی، تأمین مواد اولیه و فروش، سه محور اصلی آسیبپذیری
گزارش ایلیا در بررسی پیامدهای جنگ و ناآرامیهای سال ۱۴۰۴، سه حوزه نقدینگی و جریان مالی، تأمین مواد اولیه و تجهیزات، و فروش و تقاضا را بهعنوان بخشهایی معرفی میکند که بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.
بر اساس پاسخ مدیران عامل، ۵۰ درصد بیشترین آسیب را در حوزه نقدینگی و جریان مالی گزارش کردهاند. پس از آن، تأمین مواد اولیه و تجهیزات با ۳۶ درصد و فروش و تقاضا با ۳۳ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
اهمیت این یافته در آن است که فشارهای واردشده به کسبوکارها به یک بخش مشخص محدود نمانده است. دشواری در تأمین مواد اولیه و تجهیزات میتواند ورودی زنجیره فعالیت شرکتها را مختل کند. در سوی دیگر، طبیعی است که با کاهش تقاضا و یا حتی سرکوب تقاضا در بخش هایی مواجه باشیم که این امر بر جریان درآمدی بنگاهها فشار وارد میکند. در چنین شرایطی، آسیب به نقدینگی میتواند همزمان از محدودیت در تأمین و کاهش درآمد اثر بپذیرد و توان شرکت برای ادامه فعالیت را تحت فشار قرار دهد.
به این ترتیب، یافتههای گزارش تصویری از اختلال در چند بخش بههمپیوسته فعالیت اقتصادی بنگاهها ارائه میکند؛ اختلالی که پیامد آن صرفاً در صورتهای مالی قابل مشاهده نیست و میتواند بر امکان تأمین، تولید و تداوم عملیات نیز اثر بگذارد.
تغییر کانون نگرانی مدیران از مسائل داخلی به اقتصاد و سیاستگذاری
یکی دیگر از نشانههای تغییر شرایط فعالیت بنگاهها، جاجایی موضوعات اصلی مورد نگرانی مدیران عامل است. بر اساس مقایسهای که گزارش ایلیا میان سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ ارائه میکند، سهم دغدغههای مرتبط با اقتصاد و سیاستگذاری کلان از ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۵۴ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. در مقابل، سهم مسائل سازمانی و کسبوکاری از ۴۳ درصد به ۲۸ درصد کاهش پیدا کرده است.
این تغییر نشان میدهد مسائل بیرونی و محیطی، بیش از گذشته در کانون توجه مدیران قرار گرفتهاند. در واقع، هنگامی که ثبات اقتصادی، سیاستگذاری و دسترسی به منابع و زیرساختها با ابهام روبهرو میشود، بخشی از ظرفیت مدیریتی سازمان ناگزیر به مواجهه با شرایطی اختصاص مییابد که کنترل آن در اختیار خود بنگاه نیست.
در بررسی دغدغههای مدیران برای سال ۱۴۰۵ نیز «عدم ثبات اقتصادی و سیاسی کشور» با ۶۴ درصد در رتبه نخست قرار دارد. «کمبود نقدینگی» با ۳۹ درصد و «مشکلات مرتبط با بیمه و مالیات» با ۲۶ درصد در جایگاههای بعدی هستند. چالش تأمین زیرساختهایی مانند آب، برق و گاز نیز با ۲۵ درصد از دیگر نگرانیهای مهم مدیران عامل است.
در همین بخش، گزارش به افزایش اهمیت برخی مسائل عملیاتی نیز اشاره میکند. مشکلات تأمین مواد اولیه در مقایسه با سال ۱۴۰۴، ۱۰ پله صعود کرده و به رتبه هفتم رسیده است. کمبود تقاضا برای فروش کالا و خدمات نیز با هفت پله صعود در رتبه هشتم قرار گرفته و چالش تأمین زیرساختهایی مانند آب، برق و گاز پنج پله بالاتر آمده و به رتبه چهارم رسیده است.
بنگاهها در شرایط بحران با چه محدودیتهایی روبهرو هستند؟
مجموع یافتههای پنجمین گزارش مدیران عامل ایلیا، از تغییر شرایط تصمیمگیری در بخش قابلتوجهی از بنگاههای اقتصادی حکایت دارد. افزایش سهم مدیرانی که وضعیت سازمان خود را بحرانی ارزیابی میکنند، افت عملکرد مالی در سال ۱۴۰۴، نگرانی از کاهش عملکرد در سال ۱۴۰۵ و تمرکز بر حفظ بقا، همگی نشانههایی از دشوارتر شدن محیط فعالیت شرکتها هستند.
در این میان، تفاوت واکنش بنگاهها بر اساس مقیاس درآمدی نیز قابل توجه است. شرکتهای کوچکتر بیشتر به سمت راهبردهای تدافعی حرکت کردهاند، در حالی که بنگاههای بزرگتر سهم بیشتری از رویکردهای توسعهمحور را حفظ کردهاند. این تفاوت را میتوان نشانهای از نابرابری ظرفیت شرکتها برای مواجهه با شوکهای اقتصادی دانست.
در نهایت، تصویر ارائهشده در گزارش «مشعلداری در تندباد» از اقتصادی حکایت دارد که بخش بزرگی از مدیران عامل آن، در کوتاه مدت بیش از هر چیز نگران حفظ تداوم فعالیت سازمان خود هستند. در چنین فضایی، نقدینگی، دسترسی به منابع، امکان فروش و ثبات محیط فعالیت به مولفههایی تعیینکننده در تصمیمهای مدیریتی تبدیل میشوند. مولفههایی که بر اساس یافتههای این گزارش، نه فقط عملکرد مالی شرکتها، بلکه جهتگیری راهبردی آنها را نیز تحت تأثیر قرار دادهاند.
منبع پنجمین گزارش مدیران عامل ایلیا، «مشعلداری در تندباد» ۱۴۰۵
گردآوری و تنظیم تحریریه مارکتینگ نیوز